Бугунги кунда аҳолини ижтимоий қўллаб-қувватлаш, оилалар фаровонлигини таъминлаш давлат сиёсатида устувор йўналишлардан бирига айланди. Айниқса,оғир ҳаётий вазиятга тушган фуқароларга манзилли ёрдам кўрсатишда “Оилани қўллаб-қувватлаш маркази”нинг ўрни беқиёс.

Мазкур тизим фаолияти, унинг бугунги имкониятлари ва аҳоли учун яратилаётган шароитлар ҳақида батафсил маълумот олиш мақсадида Туркистон вилоят бандликни мувофиқлашириш ва ижтимоий дастурлар бошқармаси раҳбари ўринбосари Кумис Кемелқизи Мирова билан мулоқотда бўлдик. Қуйида ушбу мусоҳабани эътиборингизга ҳавола қиламиз.

– Хотин-қизлар ва болаларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш соҳасида давлат сиёсати қандай амалга оширилмоқда?

– ҚР Бош прокуратурасининг ташаббуси билан 2017 йилда Туркистон вилоятида аёллар ва болаларни оилавий зўравонликдан ҳимоя қилиш, уларга нисбатан содир этиладиган жиноятлар, ноқонуний хатти-ҳаракатларнинг олдини олиш мақсадида идоралараро ҳамкор фаолият сифатида “Туркистон вилоятининг 17та туман ва шаҳарларда руҳий қўллаб-қувватлаш маркази” давлат муассасаси очилди. Уларга ҳаётий қийинчиликларга учраган шахслар мурожаат қилишмоқда. Ўтган йили 17та марказга 4000га яқин мурожаат келиб тушган, 5000дан кўп хизмат турлари тақдим этилган. 

Минтақада “Көмек” инқироз маркази ва ”Жігерлі жүрек” ногиронлар жамияти» каби ташкилотлар фаолият юритмоқда. Бундан ташқари, Давлат раҳбари топшириғи билан «Оилани қўллаб-қувватлаш марказлари»ни ҳам очдик. Улар оила сиёсати, оилавий қадриятларни тарғиб этишга хизмат қилмоқда. 

– Ушбу марказлар фаолиятига тўхталсангиз.

– 2024 йилда «Оилани қўллаб-қувватлаш марказлари» фаолиятини созлайдиган қонунчилик (ҚР «Никоҳ ва оила тўғрисида»ги кодекси, ҚР Ижтимоий кодекси, «Айрим қонуний ҳужжатларда аёллар ҳуқуқлари ва болалар хавфсизлигини таъминлаш масалалари бўйича ўзгартиш ва тўлдиришлар киритиш тўғрисида» Қонунининг тегишли меъёрлари) қабул қилинди. Бу ислоҳотни оила институтини ривожлантириш ҳамда оилавий зўравонликнинг олдини олишдаги муҳим қадам деб ҳисоблаймиз. Бугунги кунда республикада 153та марказ очилган. Туркистон вилояти бу борада етакчи, 17та ташкилотимизнинг барчаси фаол. (Манзилларини туман, шаҳарлардаги бандлик ва ижтимоий дастурлар бўлимларидан олиш мумкин). Уларда 306 ходим ишламоқда. Мутахассислар жабр кўрган хотин-қизларга руҳий, ижтимоий, ҳуқуқий ёрдам беришади. 2026 йилда бу марказларга маҳаллий бюджетлардан 1345,5 миллион тенге ажратилди. 

Ўтган йили минтақада 3000дан зиёд зўравонлик ҳолати қайд этилган. Статистика маълумотларига кўра, уларнинг 86 фоизи хотин-қизларга, 9 фоизи эркакларга, 5 фоизи болаларга нисбатан содир этилган. Агар кимдир оилавий зўравонлик ҳолати ҳақида бирорта хабарга эга бўлса, дарҳол 111, 102 рақамлари орқали ваколатли идораларга (Алоқа маркази) мурожаат қилиши керак. 

Шу кунларда ўсмирлар билан боғлиқ жиноятлар камаяр эмас. Ўз жонига қасд қилиш ҳолатлари ҳам учрамоқда. Сабаблар кўпинча ижтимоий муаммолар ёки оилалардаги низолар билан боғлиқ. Оиладаги ахлоқий муҳитнинг носозлиги ёш авлодни, яъни ҳали 18 ёшга тўлмаган шахсларни шундай боши берк кўчаларга бошламоқда...

– Жабр кўрган болаларни махсус марказларга жойлаштириш тартиби қандай?

– Масалан, “Оилаларни қўллаб-қувватлаш маркази” оилавий тажовузкорлик белгилари билан вақтинча жойлаштирилган шахсларга 1 ойгача қўллаб-қувватлаш, яъни ижтимоий, ҳуқуқий ва руҳий ёрдам бериш имкониятига эга. Маҳаллий ижро идоралари, кўнгиллилар, давлатнинг ушбу сиёсатини амалга оширадиган мутасадди ташкилотлар ўзаро ҳамкорликда жабрланувчига тезкор ва самарали ёрдам кўрсатади. Таълим, соғликни сақлаш, ички ишлар, ижтимоий таъминот идоралари ўз ваколатлари доирасида ҳаракат қилади. Марказда ҳуқуқшунослар, психолог, ижтимоий педагог, тиббий ходимлар, ижтимоий таъминот соҳаси вакиллари, маҳаллий полициячилар, ноҳукумат ташкилотлари ходимлари, журналистлар, мониторинг ва баҳолаш, ахборий технологиялар соҳалари мутахассислари, ҳайдовчи, қоровул, ошпаз, фаррош кабилар фаолият юритади.

– Жабр кўрган шахсларга ёрдам қандай белгиланади?

– Албатта, ҳар бир жабрланувчи шахс ёки оила алоҳида ўрганилади, эҳтиёжлари ва талаб-истакларига қараб, ёрдам турлари белгиланади. Масалан, ишга жойлаштириш, касбий тайёргарликдан ўтказиш ёки малакасини ошириш, кафолатланган тиббий ёрдам ҳажмидан фойдаланиш, 1 ой давомида хавфсиз яшашини таъминлаш – давлат зиммасидаги вазифалардир. Балоғат ёшига етмаган болаларни марказга жойлаштиришда 24 соат ичида ёзма равишда ҳуқуқ- тартибот ва васийлик идораларига хабар берилади. Улар ҳам ўз тарафидан тегишли чораларни амалга оширадилар. 

– Суҳбат учун раҳмат!